Galleries

Ha Jantar Mantar, New Delhi dawa ka KAS na ka Sorkar Kmie ban pynrung noh ïa ka ktien Khasi ha ka Khyrnit baphra.

Ka jingdawa ban pynrung noh ïa ka ktien Khasi ha ka khyrnit baphra jong ka Riti Synshar ka Ri India da ka Khasi Authors’ Society kam shym la kut tang ha ka Ri lum Khasi bad Jaiñtia, hynrei la pynsngew ruh ïa ka jingdawa shabar na u pud ka Ri lum Khasi. Ha ka 30tarik Nailur, 2023 ka KAS ka la pynsngew ïa ka jingdawa da kaba pynlong ïa ka Jingïalang Paidbah (peaceful demonstration) ha Jantar Mantar (Demonstration Site), New Delhi. Ïa kane ka jingïalang la ïatreilang ryngkat ka HTDA, Delhi bad ka KSU, Delhi Unit. Ha ka jingïaid lynti ka Seng, kane ka dei ka sien kaba nyngkong eh ban leit pynsngew paidbah ïa ka jingangnud ka jaitbynriew ha Nongbah New Delhi.

La sdang ïa ka jingïalang da ka jingrwai “Khynriam u Pnar u Bhoi u War u dei u paid Khasi baïar” bad la pynbud sa ka phawar ïa kaba la lam khmat da ki dkhot ka Khasi Authors’ Society. La ïoh ruh ïa ki jingkren lyngkot na baroh ki nongïalam jong ki seng bhalang bad ki seng saiñpyrthei kiba la ïadon lang ha ka lympung. Ha kane ka jingïalang la ïashim bynta lang da ki myntri sorkar Meghalaya kiba kynthup ïa u bah Paul Lyngdoh bad ka Dr. Ampareen Lyngdoh, la don ruh ki MLA kiba kynthup ïa u Bah Renikton Lyngdoh Tongkhar bad Bah Metbah Lyngdoh, ki MLA barim kiba kynthup ïa u Bah Lambor Malngiang, Bah Samlin Malngiang, Bah Hamletson Dohling bad Bah Remington Pyngrope. Ki MDC kiba la ïadon lang ki long u Bah Lamphrang Blah, Bah Teibor Pathaw, Bah Titos Chyne bad Bah Balajied Ranee.

Ha kane ka sngi, ka Jantar Mantar ka la sawa da ka sur jingdawa ban ai jingithuh noh ïa ka Ktien Khasi kum ka Official Language hapoh ka Khyrnit ba phra jong ka Riti Synshar ka Ri bad bun ki seng saiñ pyrthei, ki sengbhalang bad ki riewshemphang ki la ïatylli kawei ban pynpaw ïa ka jingsngewkhia na ka bynta la ka jong ka ktien. Baroh ki paid u Hynñiewtrep kiba don ha kane ka lympung ki la pyrta ïa ki kyntien “Ïm ka ktien, ïm ka jaidbynriew”. Ki nongkren ha kane ka jingïalang ki la pynpaw ba ka Ktien Khasi ka la dei hok ban ïoh rung ha ka Khyrnit Baphra jong ka Riti Synshar jong ka Ri katkum ka Article kaba 29. Baroh ki nongkren, da kawei ka sur ki pynpaw ba kane ka mat kaba ïadei bad ka ktien Khasi ka la wanrah ïa ka jingïatylli u paid Khasi. Nalor ka jingkren la ïoh ruh ka jingrwai phawar na ki dkhot ka Seng, ka jingrwai Ri Khasi Ri Khasi bad ka jingpyrta ïa ki slogan halor ka jingdawa.  

Ha kane ka jingïalang, nalor ki riew saiñpyrthei la wan ban ïa shim bynta shit rhem da ki dkhot jong ka Khasi Authors Society, ki dkhot seng bhalang bapher bapher kaba kynthup ïa ka KSU, FKJGP, HYC, JSU, CoRP bad HANM bad ki Dkhot ka jaitbynriew na kylleng ka ri ha kaba ki la rah ruh ïa ki placard kiba don ïa ka jingthoh ban kyntu ïa ka Sorkar India ban ithuh noh ïa ka ktien Khasi. Kane ka jingïalang ka long kaba jop bad kaba don jingmut, ha kaba baroh ki nongïashim bynta ki la pynsawa jam ïa la ka sur ha ki tyndong shkor ka Sorkar India bad ha ka Ri baroh kawei.

Ha Delhi pynlong ka KAS ïa ka Lympung Ïamir-jingtip ba Ar Sngi halor ka phang, “Ka Ktien, ka Litereshor bad ka Kolshor Khasi” 

Ha ka sien kaba nyngkong eh ka Seng ki Nongthoh Kot Khasi (Khasi Authors’ Society) ka la pynlong ïa ka Lympung Ïamir-jingtip (National Seminar) sha bar u pud ka Ri Lum Khasi. Ïa kane ka Lympung ba ar sngi la pynlong ha ka 29 – 30 tarik Nailur, 2023 ha National YMCA Hostel’s Auditorium, New Delhi. Ïa ka lympung la pynlong da kaba ïatreilang bad ka Hynñiew-Trep Delhi Association (HTDA), New Delhi halor ka phang, “Ka Ktien, ka Litereshor bad ka Kolshor Khasi”. Ka jingthmu ka long ban wanrah lang ïa ki ‘riewshemphang bad ki ‘riewwadbniah ka jaitbynriew na kylleng ka ri India ban kyntiew ïa ka ktien, ka litereshor bad ka kolshor Khasi.

La plie ïa ka lympung ïamir-jingtip da u MP badonburom u Ma Vincent Pala, uba la long u Kongsan ha ka jingdon ryngkat u Bah Lamphrang Blah, Chairman jong ka Khasi Hills Autonomous District Council kum u Synbud kongsan. Ha ka jingïalang la don lang ka Kong Dr. Mazel Ampareen Lyngdoh, Myntri ka sorkar Meghalaya, u Bah Teibor Pathaw, Executive Member jong ka Khasi Hills Autonomous District Council bad kiwei pat ki riew pawkhmat.      

Ïa ka Jingialang Plie la pynïaid da ka Prof. Badaplin War kaba dei ka Professor ba la shongthait na ka Khasi Department, NEHU, Shillong. La sdang ïa ka jingïalang da ka jingpdiang sngewbha na ka liang u Bah R. P. Warjri uba long u Convener jong ka Hynñiew-Trep Delhi Association. Nangta la pynbud da ka jingrwai pdiang sngewbha na ka liang jong ka Khasi Students’ Union, Delhi Unit.  La ïoh ruh ïa ka jingkren maitphang na u Prof. D. R. L. Nonglait, President, Khasi Authors’ Society.  U Bah Lamphrang Blah, kum u symbud kongsan u la kren halor ka jingdonkam jong ka jingïatreilang hapdeng ki seng bad ki kynhun bapher bapher khnang ba ha kawei ka sngi ka ktien Khasi kan sa ïoh rung ha ka Khyrnit Baphra jong ka Riti Synshar ka ri. U Ma Vincent Pala, ha ka jingkren jong u kum u Kongsan u la ban halor ki lynti ba lah ban shim ha kaba ïadei bad ka jingithuh ïa ka ktien Khasi kum ka Official Language ha ka Khyrnit Baphra. U la ong ba dei ban ailad ban kren noh da ka ktien Khasi ha ka Dorbar Thawaiñ jong ka jylla Meghalaya namar ki nongpynkylla-ktien ki lah ban leh ïa kata. U la ong shuh shuh ba ka por ka la dei ba yn digitize noh ïa baroh ki dikshoneri bad lada long kaba lah, ka Khasi Authors’ Society ka lah ban pynmih noh ïa ki dikshoneri ha ka online. Kiwei pat kiba la ai jingkren bad ai ka jingkitbok kit rwiang ki long ka kong Dr. M. Ampareen Lyngdoh and u Bah Teibor Pathaw. Shuwa ban pynkut ïa ka jingïalang, ka Dr. Barika Khyriem, kaba dei ka Treasurer jong ka Khasi Authors’ Society ka la ai ïa ki kyntien ai khublei.

La phiah ïa kane ka lympung ïamir-jingtip ha ki saw tylli ki sienshong. Ha ka sienshong kaba nyngkong, la pynïaid da u Prof. Kynpham Sing Nongkynrih bad la don lai ngut ki riewshemphang kiba la ai jingkren. Ka Prof. Tiplut Nongbri, ka Professor ba la shongthai na Sociology Department, Jawaharlal Nehru University, Delhi, ka la kren halor “Ka jingkordor jong ka Ktien na ka bynta ban sngewthuh shai ïa ka kolshor” (The importance of Language for the Understanding of Culture). Ka jingkren jong kane ka riewshemphang ka ïadei bad ka ktien kum kawei na ki lynti ban wanrah ïa ka jingpynïatylli ha ka kolshor. Ka la kham ban shuh shuh halor ka jingdonkam ban tip bad nang ïa ka ktien ha shuwa ban pule ïa ka kolshor jong kano kano ka jaitbynriew. Ka Dr. Bandarilin Bairo, Assistant Professor, Khasi Department, NEHU, Shillong ka la kren halor “Ka Jingroi Jingsan ka Kylla-Ktien bad ka Parom Mutdur ha ka Khasi: Ka Bishar Bniah”. Ka la tai bha halor ka jingriewspah jong ka litereshor Khasi lyngba ka ïathuh ktien. Ka Dr. Valerie Dkhar, Associate Professor, Anthropology Department, Pondicherry University ka la kren halor ka phang, “Sawdong Ka Lyngwiar Dpei: Ka Duriap jong ka trai shnong kum ka nongwadbniah ha ka lyngkha pule Anthropology” (Sawdong ka Lyngwiar Dpei: Musings of a Native Anthropologist). Ka jingkren jong kane ka riewshemphang ka shad tawiar halor kumno ba ïa ka kolshor Khasi la ïathuh bad pynneh pynsah pateng da ki rukom ki bapher bapher. 

Ïa ka sienshong ka ba ar la pynïaid da ka Prof. Badaplin War. Ki riewshemphang ha kane ka sienshong ki long ka Dr. Gracious Mary Temsen, Associate Professor, Centre jong ka Applied Linguistics bad Translation Studies, University of Hyderabad; ka Dr. Barika Khyriem, Assistant Professor, Linguistics Department, NEHU, Shillong bad ka Dr. Ailynti Nongbri, Associate Professor, Khasi Department, Shillong College. Ka Dr. Gracious Mary Temsen ka la kren halor “Ki synniang ba ka linguistik ka lah ban noh ha ka ban kyntiew ïa ka jingtip ba la don lypa ha ka ktien” (Possible contributions by linguistics towards enhancing existing knowledge of language) Ka Dr. Barika Khyriem pat ka la kren halor “Ka jingpyndonkam ïa ka ktien Khasi ha ki jylli bapher bapher”. Ka jingkren jong kane ka riewshemphang ka kham ban halor ki jylli ba pyndonkam ïa ka ktien Khasi kata ha ïing, ha shnong ha thaw, ha ki jaka mane, ha ki jaka pule, ha ki ophis treikam bad ha ki rynsan bad lad pathai khubor. Ka Dr. Ailynti Nongbri ka la kren halor “Ki kyndon ban long ka Ktien Pdeng”. Ha ka jingkren jong ka, ka la ban halor saw tylli ki kyndon ba ka ktien ka ïaid lyngba shuwa ba kan long ka Ktien Pdeng. Ki saw tylli ki kyndon ban kyntiew kyrdan ïa ka ktien ki long na ka liang ka jingjied, ka jingpynskhem, ka jingpynïar bad ka jingpyntreikam ïa ka ktien, bad ka jingpdiang ïa kata ka ktien.

Ïa ka sienshong kaba lai la pynïaid da u Bah Larmorti Wright Khongwir, Advisor (Oil & Gas Sector), Bharat Heavy Electrical Ltd. Ki riewshemphang jong kane ka sienshong ki dei u Prof. Kynpham Sing Nongkynrih, Professor, English Department, NEHU, SHillong bad ka Dr. Dorismiliancy Byrsat, Assistant Professor, Khasi Department, St. Anthony’s College, Shillong.  U Prof. Kynpham Sing Nongkynrih u la kren halor “Ka Ktien tynrai kum ka Sur ka Jingim”. Ha ka jingkren jong u, u la banjur halor ka jingkordor jong ka ktien da kaba ong ba ka ktien Khasi ba ngi kren kam dei tang ka ktien ba ngin ïasngewthuh sngewthaw hynrei ka dei ka sur jong ka jingim bad ka sur jong ka jaitbynriew. U la kren ïa kane da kaba kdew na ka khana “U Ren” ha kaba u ong ba ïa ki symboh pyrkhat, ki riti dustur, ki jinghikai, ki jingngeit bad ki jingtip ba kyrpang jong ka jaitbynriew la pynneh pynsah lyngba ka ktien ba ngi kren. La ïoh ruh ïa ka jingkren na ka riewshemphang, ka Dr. Dorismiliancy Byrsat halor ka phang “Ka Jingmang lypa ban Kyntiew Kyrdan ïa ka Ktien Khasi”.  Ha ka jingkren jong ka, ka la kdew halor ki artylli ki bynta, kata Kaba mang lypa ïa ka ktien (Corpus Planning) bad ban Kyntiew kyrdan ïa ka Ktien (Status Planning). Ka la ban jur ba ka jylla ka dei ban pynlong aiñ da kaba shim ïa kawei ka ktien ban long ka ktien sorkar. 

Ka sienshong kaba saw jong ka lympung ïamir jingtip ka la long ha ka 30 tarik u Nailur 2023 ha ka por 9:30 mynstep.  La pynïaid ïa kane ka sienshong da ka Prof. Streamlet Dkhar kaba long ka Head jong ka Khasi Department, NEHU, Shillong. Ki riewshemphang ha kane ka sienshong ki long u Prof. Desmond L. Kharmawphlang, Dept. of Cultural and Creative Studies, NEHU, Shillong; ka Dr. Ngaitlang M. Tariang, Assistant Professor, Dept. of Psychology, CHRIST (Deem to be University), Bangalore bad ka Oliva A. I. Bang, Panel Counsel, State of Meghalaya, Supreme Court. U Prof. Desmond L. Kharmawphlang u kren halor ka phang “ Ki snap ka sengnia u Frued ha ki khanaparom u Khasi” (Finding Frued in Khasi Folktales) da kaba bishar ïa kawei ka parom kaba u la lum  na Iapngar, Ri Bhoi District.  Ka jingbishar bniah jong u ïa kane ka khana la pynshong nongrim pat na ka sengnia ka Psychoanalytic Theory. Ka Dr. Ngaitlang M. Tariang, ka la kren halor “Ka jingdonkam jong ka ktien Khasi ha kaba iadei bad ka koit ka khiah ha ka mut ka pyrkhat” (The Importance of Khasi Language in Mental Health). La ïoh ruh ïa ka jingkren na ka riewshemphang balai, ka Oliva A. I. Bang kaba la kren halor “Ka jingïadei ka Ktien bad ka Aiñ”.

La pynkut ïa ka lympung ïamir-jingtip ba Ar Sngi da ka jingïalang Pynhap Pyrda kaba la sdang  ha ka por 11:00 mynstep ha kaba u bah Paul Lyngdoh, Minister of Arts and Culture, Social Welfare, Textiles & Tourism Departments. Govt. of Meghalaya u la wan kum u Kongsan ha ka jingdon ryngkat jong u bah A. L. Hek, Minister of Animal Husbandry & Stationery, Govt. of Meghalaya kum u Symbud Kongsan. Kiwei pat ki riew pawkhmat kiba la don ryngkat ki long u Bah Metbah Lyngdoh, Chairman, Meghalaya State Planning Board, ka Dr. Mazel Ampareen Lyngdoh, Cabinet Minister, Government of Meghalaya bad u bah Rinikton Tongkhar, Member of Meghalaya Legislative Assembly.  La pynïaid ïa kane ka jingïalang da  u Prof. D. R. L. Nonglait, President ka KAS. La їoh їa ka jingkren pdiang na u Dr. R. P. Kharshiing, General Secretary, KAS uba la pdiang sngewbha ïa baroh kiba la ïapoi sha ka jingïalang bad la pynbud pat da ka jingrwai na ka Khasi Students’ Union, Delhi Unit.

U Bah A. L. Hek, ha ka jingkren jong u, u la ai khublei ïa ka KAS kaba la lah ban ïatreilang bad ki sengbhalang bapher bapher bad ruh ban wanrah lang ïa ki riewshemphang Khasi na kylleng ki jaka ka ri India. Haba kren ai mynsiem ïa ka KAS, u bah Hek u la ong ba na ka liang jong u un ïai buddien bad ka Sorkar Pdeng ïa ka ban pynurlong ïa ka jingthrang jong ka jaitbynriew ha kaba ïadei bad ka ktien.  U bah Paul Lyngdoh ha ka jingkren jong u kum u Kongsan jong ka jingïalang u la ai khublei ïa ka KAS ba ka la lah ban pynlong ïa ka lympung ïamir jingtip kaba jop. Ha ka jingkren jong u, u la ong ba kaei kaba kham kongsan eh ïa ka jaitbynriew ka dei ka khyndew ka shyiap bad kumta u la kyntu ba ka kamram kaba ha khmat eh jong ka jaitbynriew ka long ban ïada ïa la ka khyndew ka shyiap. Ha kane ka jingïalang, u bah Paul u la aiti ruh ïa ka dulir jong ka jaka ha Nongkwar ïa kaba ka Sorkar Meghalaya ka la ai sngewbha sha ka Khasi Authors’ Society. Ha kane ka jingïalang la їoh ban pyllait paidbah їa ka kot The Right to Conserve Languages: Documenting the Wealth of Khasi Language: Literature and Culture ïa kaba la pynmih da ka Khasi Authors’ Society. La pynwai ïa ka lympung ïamir jingtip da ki kyntien ai khublei na u Coordinator, Dr. Marbhador M. Khymdeit uba la ai ki kyntien sngewnguh sha baroh kiba la ïashim bynta ban pynurlong ïa kane ka lympung ïamir jingtip kaba jop

Kane ka lympung ïamir jingtip ka la long kaba jop ha kaba shibun ki riewshemphang na kylleng ka ri India ki la ïapoi lang ha ryngkat ki samla pule na Delhi, ki myntri sorkar bad ki nongïalam seng saiñpyrthei, ki sengbhalang jong ka jylla Meghalaya kum ka KSU, FKJGP, HYC, JSU, HANM bad CoRP. Ka jingïapoi lang jong kine baroh ka la long ka jingmyntoi ha kaba baroh ki la ïashim bynta ha ka ban pyrkhat halor kumno ban nang kyntiew shuh shuh ïa ka ktien, ka litereshor bad ka kolshor Khasi.

https://www.indiatodayne.in/meghalaya/story/meghalaya-khasi-authors-society-demands-inclusion-of-khasi-language-in-8th-schedule-submits-memorandum-to-president-689996-2023-10-06
https://www.thehindu.com/news/cities/Delhi/meghalaya-ministers-in-delhi-to-push-for-inclusion-of-khasi-in-8th-schedule-of-constitution/article67366415.ece