All posts by R. P. Kharshiing

Phah Dorkhas ka KAS sha ki Nongsynshar ka Ri India ban ithuh noh ïa ka ktien Khasi da ka Riti Synshar ka Ri India

Ka KAS kum ka seng kaba lamkhmat ban dawa na ka Sorkar India ban ithuh noh ïa ka ktien Khasi da ka Riti Synshar ka Ri kam shym la shong kli kti, hynrei ka la pyrshang katba don ki lad ban pynurlong ïa kane ka jingdawa kaba la slem bha. Kane ka long ruh shibynta ban ai ka jingkyrshan ïa ka Sorkar Jylla kaba la pdiang ïa ka Rai (resolution) ha ka snem 2018.

Ha ka 4.10.2023, u Prof. D.R.L. Nonglait, President KAS bad Dr. R.P. Kharshiing, General Secretary KAS ryngkat ki nongïalam HTDA, Delhi ki la ïoh ban ai ïa ka dorkhas kaba la phah sha ka Smt. Droupadi Murmu, President ka Ri India, Shri. Narendra Modi, Prime Minister ka Ri India bad sha u Shri Amit Shah, Home Minister ka Sorkar India ha ka jaka treikam jong ki ha Nongbah New Delhi. Ha kane ka dorkhas la tynsat lang ruh ïa ka documentation halor ‘Ka Ktien, Litereshor bad Kolshor Khasi’, ka shithi ba la ïoh pdiang na ka Ministry ha ka 5.3.2019 bad ka dorkhas kaba la dep phah ha u snem 2021. Ha ka dorkhas la pynrung lang ruh ïa ki rai (resolution) kiba mih na ka National Seminar bad Demonstration kaba la long ha ka 29-30/9/2023 ha nongbah New Delhi halor ka jingdawa ban pynrung ïa ka ktien Khasi ha ka Khyrnit baphra jong ka riti synshar ka Ri India, kumne harum;

(1) Ban pan jingshai na ka ophis jong u Myntri kam poh ïing ka Sorkar India halor ki dorkhas ki bym pat shym la ïoh jubab. Kaba la dep phah sha ka Ministry of Home Affairs katkum ka shithi no. KAS/EC/2018-21/33, dated Shillong, the: 21st January, 2021 bad ka shithi no. KAS/EC/2018-21/51, dated Shillong, the: 24th July, 2021.

(2) Ban kyrpad ïa ka Sorkar India lyngba ka Ministry of Home Affairs, Government of India ban shim noh mardor ïa ka sien jam ban pynkhreh bad ban wanrah ïa ka aiñ rew (bill) ha ka sienshong Dorbar (Parliament) ka ban wan.

(3) Ban phah biang ïa ka dorkhas sha u Home Minister, ha kaba yn tynsat lang ïa ka documentation kaba batai bniah shaphang ka ktien, ka litereshor bad kolshor Khasi bad kumjuh ïa ka jingpynksan (justification) halor ka jingpynrung ïa ka ktien Khasi ha ka khyrnit baphra.

(4) Ban ap ïa ka jubab jong ka sorkar hapoh ka por ba la dawa, bad lada ngim ïoh ka jubab ngin sa pynlong da kiwei pat ki lad jingdawa lane jingïakhih.

Ïa kine ki dorkhas ki nongkitkam ka Seng ryngkat ki Nongïalam ka HTDA, Delhi ki la ïoh ruh ban ai kopi sha kiwei pat ki Ministry bad Minister kiba don jingïasnoh bad ka jingdawa, kynthup ïa u Prof. Rakesh Sinha, MP Rajya Sabha. Nangta sha u Chief Minister ka Sorkar Jylla, baroh ki Minister ka sorkar Jylla bad sha baroh ki Political Party jong ka Jylla Meghalaya ban kyrpad ba kin sngewbha ban buddien lem ia ka kam.

Ha Jantar Mantar, New Delhi dawa ka KAS na ka Sorkar Kmie ban pynrung noh ïa ka ktien Khasi ha ka Khyrnit baphra.

Ka jingdawa ban pynrung noh ïa ka ktien Khasi ha ka khyrnit baphra jong ka Riti Synshar ka Ri India da ka Khasi Authors’ Society kam shym la kut tang ha ka Ri lum Khasi bad Jaiñtia, hynrei la pynsngew ruh ïa ka jingdawa shabar na u pud ka Ri lum Khasi. Ha ka 30tarik Nailur, 2023 ka KAS ka la pynsngew ïa ka jingdawa da kaba pynlong ïa ka Jingïalang Paidbah (peaceful demonstration) ha Jantar Mantar (Demonstration Site), New Delhi. Ïa kane ka jingïalang la ïatreilang ryngkat ka HTDA, Delhi bad ka KSU, Delhi Unit. Ha ka jingïaid lynti ka Seng, kane ka dei ka sien kaba nyngkong eh ban leit pynsngew paidbah ïa ka jingangnud ka jaitbynriew ha Nongbah New Delhi.

La sdang ïa ka jingïalang da ka jingrwai “Khynriam u Pnar u Bhoi u War u dei u paid Khasi baïar” bad la pynbud sa ka phawar ïa kaba la lam khmat da ki dkhot ka Khasi Authors’ Society. La ïoh ruh ïa ki jingkren lyngkot na baroh ki nongïalam jong ki seng bhalang bad ki seng saiñpyrthei kiba la ïadon lang ha ka lympung. Ha kane ka jingïalang la ïashim bynta lang da ki myntri sorkar Meghalaya kiba kynthup ïa u bah Paul Lyngdoh bad ka Dr. Ampareen Lyngdoh, la don ruh ki MLA kiba kynthup ïa u Bah Renikton Lyngdoh Tongkhar bad Bah Metbah Lyngdoh, ki MLA barim kiba kynthup ïa u Bah Lambor Malngiang, Bah Samlin Malngiang, Bah Hamletson Dohling bad Bah Remington Pyngrope. Ki MDC kiba la ïadon lang ki long u Bah Lamphrang Blah, Bah Teibor Pathaw, Bah Titos Chyne bad Bah Balajied Ranee.

Ha kane ka sngi, ka Jantar Mantar ka la sawa da ka sur jingdawa ban ai jingithuh noh ïa ka Ktien Khasi kum ka Official Language hapoh ka Khyrnit ba phra jong ka Riti Synshar ka Ri bad bun ki seng saiñ pyrthei, ki sengbhalang bad ki riewshemphang ki la ïatylli kawei ban pynpaw ïa ka jingsngewkhia na ka bynta la ka jong ka ktien. Baroh ki paid u Hynñiewtrep kiba don ha kane ka lympung ki la pyrta ïa ki kyntien “Ïm ka ktien, ïm ka jaidbynriew”. Ki nongkren ha kane ka jingïalang ki la pynpaw ba ka Ktien Khasi ka la dei hok ban ïoh rung ha ka Khyrnit Baphra jong ka Riti Synshar jong ka Ri katkum ka Article kaba 29. Baroh ki nongkren, da kawei ka sur ki pynpaw ba kane ka mat kaba ïadei bad ka ktien Khasi ka la wanrah ïa ka jingïatylli u paid Khasi. Nalor ka jingkren la ïoh ruh ka jingrwai phawar na ki dkhot ka Seng, ka jingrwai Ri Khasi Ri Khasi bad ka jingpyrta ïa ki slogan halor ka jingdawa.  

Ha kane ka jingïalang, nalor ki riew saiñpyrthei la wan ban ïa shim bynta shit rhem da ki dkhot jong ka Khasi Authors Society, ki dkhot seng bhalang bapher bapher kaba kynthup ïa ka KSU, FKJGP, HYC, JSU, CoRP bad HANM bad ki Dkhot ka jaitbynriew na kylleng ka ri ha kaba ki la rah ruh ïa ki placard kiba don ïa ka jingthoh ban kyntu ïa ka Sorkar India ban ithuh noh ïa ka ktien Khasi. Kane ka jingïalang ka long kaba jop bad kaba don jingmut, ha kaba baroh ki nongïashim bynta ki la pynsawa jam ïa la ka sur ha ki tyndong shkor ka Sorkar India bad ha ka Ri baroh kawei.